Giai đoạn sau sinh hay còn gọi là thời kỳ hậu sản, diễn ra vào sáu tuần đầu sau khi sinh con. Đây là khoảng thời gian giúp điều chỉnh và chữa lành cơ thể của các bà mẹ. Vậy cần phải xây dựng chế độ dinh dưỡng, hoạt động thể chất và nghỉ ngơi để giúp cho cơ thể người mẹ nhanh chóng được phục hồi sau quá trình vượt cạn, đồng thời cung cấp năng lượng và chất dinh dưỡng cần thiết để chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ.
Một số vấn đề sức khỏe thường gặp ở phụ nữ mới sinh
Đối với người sinh thường, bác sĩ thường tiến hành rạch ở khu vực tầng sinh môn giúp quá trình sinh nở diễn ra dễ dàng hơn. Điều này khiến người phụ nữ cảm thấy vô cùng đau đớn, khó chịu sau khi sinh, đặc biệt là trong vòng một tuần đầu tiên. Nhìn chung, trong giai đoạn này, họ không thể vận động và sinh hoạt bình thường, cần sự hỗ trợ từ người thân trong gia đình.
Với những người sinh mổ, thời gian phục hồi sức khỏe sau sinh sẽ kéo dài hơn và diễn ra từ 2 - 4 tuần tùy từng người. Cơn đau thường xuất hiện sau vài tiếng đồng hồ kể từ khi phẫu thuật xong, lúc này thuốc giảm đau đã hết tác dụng. Thậm chí, người mẹ cũng phải mất một thời gian tập đi lại do vết mổ lớn, gây đau đớn, khó chịu vô cùng.
Sinh con là một quá trình rất vất vả, chính vì vậy, người phụ nữ xứng đáng được trân trọng. Dù sinh mổ hay sinh thường, họ cũng phải đối mặt với nhiều vấn đề sức khỏe sau sinh và cần được chăm sóc đặc biệt. Đó là cách tốt nhất giúp chị em sớm bình phục sức khỏe, quay trở lại cuộc sống bình thường.
Khi nào bắt đầu phục hồi chức năng cho bà mẹ mới sinh?
Các bà mẹ sau sinh có thể bắt đầu phục hồi chức năng vào bất kỳ lúc nào, kể cả trong thời gian nằm viện. Cụ thể:
Đối với sản phụ có triệu chứng cấp tính sau sinh hoặc đẻ thường phức tạp, bác sĩ sản khoa có thể chỉ định phục hồi chức năng ngay. Nếu không thì từ 4 - 6 tuần trở lên sau sinh thường, bác sĩ sản khoa sẽ đề nghị người mẹ bắt đầu phục hồi chức năng.
Sản phụ sinh mổ có thể bắt đầu chương trình từ tuần thứ 8 trở lên kể từ khi em bé chào đời.
Đặc biệt, phụ nữ cần liên hệ với đội ngũ phục hồi chức năng sau sinh nếu phát hiện các triệu chứng sau:
- Đau khung sàn chậu
- Đau lưng hoặc cổ
- Đau thần kinh tọa
- Đau khớp
- Mệt mỏi nhiều
- Rối loạn tâm trạng
- Đau bụng kinh
Ngoài ra, chuyên viên vật lý trị liệu còn hướng dẫn bà mẹ thực hiện các bài tập trong trường hợp:
- Tiểu không tự chủ, són tiểu khi ho, cười hoặc hắt xì
- Cảm giác sàn chậu nặng và yếu
- Rối loạn tiểu hoặc đại tiện
- Đau hoặc khô âm đạo khi quan hệ
- Có sẹo
- Phù mỡ, phình bụng do giãn cơ
- Đau lưng hoặc khung chậu
- Mệt mỏi khi chăm sóc bé hoặc làm việc
- Khó kiểm soát hoặc yếu cơ
Thậm chí dù không có bất kỳ dấu hiệu lạ nào, bà mẹ sau sinh vẫn có thể đến cơ sở y tế để đánh giá chức năng cơ thể, đảm bảo các cơ quan nội tạng hoạt động lại như ban đầu và tối ưu hóa sức lực.
Trường hợp phụ nữ muốn trở lại chơi thể thao cường độ cao, bác sĩ sản khoa sẽ đề nghị bắt đầu sớm chương trình phục hồi chức năng cho bà mẹ mới sinh với nhân viên y tế có kinh nghiệm chuyên môn.
Chế độ dinh dưỡng sau sinh
Trong quá trình mang thai cũng như sinh nở, các mẹ đã mất khá nhiều năng lượng cho những hoạt động như: cung cấp dinh dưỡng cho thai nhi phát triển, sản xuất sữa non trong những tháng cuối của thai kỳ và tiết sữa để nuôi con ngay sau khi sinh, mất máu khi sinh… Do đó, nhu cầu năng lượng và dinh dưỡng của các mẹ đang nuôi con bú là rất cao, thậm chí còn cao hơn so với thời kỳ thai nghén. Phần lớn trẻ sau khi sinh được nuôi dưỡng bằng sữa mẹ. Chính vì vậy, nhu cầu dinh dưỡng của bà mẹ thời kỳ này được xây dựng dựa vào số lượng sữa cho con bú và quá trình phát triển của bé.
Nhu cầu dinh dưỡng của bà mẹ sau sinh
- Năng lượng: Năng lượng của bà mẹ trong thời kỳ này là cần thiết và nên bổ sung tương đương với năng lượng để mẹ bài tiết sữa. Nhu cầu năng lượng cần bổ sung thêm 550 - 625kcal/ngày so với nhu cầu của người trưởng thành.
- Protein: Nhu cầu protein được tăng thêm so với người trưởng thành là 20 - 25gram/ngày.
- Lipid: Đối với phụ nữ nói chung và bà mẹ sau sinh nói riêng, nhu cầu lipid/ năng lượng tổng số (%) là 20 - 25%, và tối đa là 30%.
- Vitamin: Vitamin B12 (tăng thêm 0.5mg/ngày), vitamin C (95mg/ngày), folate (tăng thêm 100 mcg/ngày), vitamin A (850mg/ngày)
- Chất khoáng: Sắt (24mg/ngày), canxi (1.300mg/ngày), kẽm (9.5 mg/ngày)
>>> Đọc thêm: 10+ Thực phẩm giúp mẹ bầu hồi phục nhanh chóng sau sinh
Các bài tập sau sinh để phục hồi nhanh chóng
Tại khoa sản, đừng ngần ngại trao đổi với bác sĩ hoặc nữ hộ sinh nếu có bất kỳ lo ngại nào. Phải vận động sớm, ra khỏi giường và đi lại để thúc đẩy tuần hoàn máu, ngăn ngừa huyết khối. Nhưng nếu vận động sai cách, vận động mạnh không phù hợp sẽ có nguy cơ tổn thương, ảnh hưởng tiêu cực đến cơ thể và chất lượng sống. Ngay sau khi sinh, có thể bắt đầu các bài tập sau:
Tại giường
- Gập - duỗi cổ chân: Lặp lại động tác 6 nhịp, thực hiện 5 lần/ngày
- Nhẹ nhàng và chậm rãi co một chân lại, luân phiên đổi chân. Lặp lại động tác 4 nhịp, thực hiện 5 lần/ngày
- Nâng khung chậu lên nhẹ nhàng để giảm đau lưng. Lặp lại động tác 4 nhịp, thực hiện 5 lần/ngày
- Chườm túi đá để giảm sưng hoặc đau sàn chậu và trĩ. Tần suất 10 phút mỗi giờ, trong 1 - 2 ngày sau khi sinh
- Tập kegel ở tư thế nằm, co bóp sàn chậu 3 - 4 lần giúp tuần hoàn máu và chữa lành. Co vào nhẹ nhàng sau đó thả lỏng ra, không cần giữ lâu
- Siết sàn chậu trước khi ho hoặc hắt hơi. Sản phụ sinh mổ nên dùng tay để đỡ vết mổ bụng.
>>>Đọc thêm: 10 cách giúp mẹ bầu tăng cường sức khỏe mùa lạnh
Lên - xuống giường
- Cần có nữ hộ sinh hỗ trợ trong lần đầu tiên rời khỏi giường sau sinh, nhằm tránh nguy cơ té ngã và làm tổn hại các vết thương nếu có
- Áp dụng phương pháp di chuyển từ tư thế nằm nghiêng như khi mang thai để tránh đau cột sống và bụng
- KHÔNG ngồi thẳng dậy khi đang nằm ngửa.
Ngồi ghế
- Ngồi trên một chiếc ghế thật thoải mái trong khi cho con bú
- Tránh ngồi lâu trên nệm tròn hình nhẫn, mặc dù loại gối này giúp sàn chậu bớt khó chịu
- Nghe các loại nhạc êm dịu để giảm căng thẳng
- Thư giãn vai và cổ, xoay vòng khớp vai trước - sau vài lần.
Đi vệ sinh
- Ngồi thoải mái trên bồn vệ sinh, giữ thắt lưng uốn cong khi cúi về phía trước để giảm áp lực cho sàn chậu
- Chống tay lên đùi, hỗ trợ bụng thư giãn phía trước
- Dùng ghế kê chân và gập khớp háng để bảo vệ sàn chậu
- Thở chậm, không nín thở và tạo áp lực lên sàn chậu. Dùng tay đỡ vết mổ và tầng sinh môn khi cần thiết.
Trong khi tập vận động, bà mẹ phải luôn lắng nghe cơ thể, không kéo căng và âm thầm chịu đựng cơn đau hoặc khó chịu. Sắp xếp thời gian nghỉ ngơi và tập đi tùy theo nhịp ăn ngủ của bé.
